ABD bunu hep yapıyor! ‘Rejim deÄŸiÅŸtirme karnesi’: Darbelerden iÅŸgallere gizli strateji

Derleyen: OÄŸuzcan Atış / Milliyet.com.tr – 1823’te ABD BaÅŸkanı James Monroe, Amerika kıtasındaki diÄŸer güçlerin kıtada yaptığı müdahaleleri ABD güvenliÄŸine tehdit olarak gören Monroe Doktrini’ni yayınladı. Bu doktrin ile birlikte ABD çıkarlarının risk altında olduÄŸu durumlarda askeri müdahale fikri doÄŸdu. 1800’lü yıllarda ABD sınırlarını geniÅŸletmek için 2 farklı askeri müdahale yaptı. 1840’lı yıllarda Meksika’dan Teksas alındı. 1890’lı yıllarda ise Hawaii Krallığı ABD’nin bir parçası oldu. Ä°kinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin ardından deÄŸiÅŸen güç dengelerinin ardından bir süper güce dönüşen ABD’nin bu politikası, Amerika kıtasını da aÅŸarak dünya geneline yayıldı. SoÄŸuk SavaÅŸ yıllarında çoÄŸu zaman dolaylı desteklerle kendisine tehdit gördüğü hükümetlere müdahale eden ABD, kimi zaman da doÄŸrudan askeri müdahalelerle bu politikasını sürdürdü. Bunun en net örnekleri ise Vietnam, Somali, Libya ve Irak gibi ülkelerde görüldü. 

İRAN İLK KEZ HEDEF ALINMIYOR 

ABD BaÅŸkanı Trump’ın son günlerdeki hedefleri arasında Ä°ran öne çıkıyor. Ancak ABD, Ä°ran’ı ilk kez hedef almıyor. Takvimler 1953 yılını gösterdiÄŸinde, Ä°ran’a yapılan müdahale aslında günümüze gelen sürecin baÅŸlangıcı olarak kabul edilebilecek bir öneme sahip. AÄŸustos 1953’te, Ä°ran’ın demokratik olarak seçilmiÅŸ baÅŸbakanı Muhammed Musaddık, ABD ve Ä°ngiltere tarafından gizlice düzenlenen bir darbeyle devrildi. Bu müdahalenin sebebi, Musaddık’ın İngiltere kontrolündeki petrol tesislerini kamulaÅŸtırmasıydı. 

Muhammed Musaddık

Ä°ngiltere ve ABD tarafından yapılan operasyonun ilk etabında Musaddık hükümetine yönelik bir dezenformasyon kampanyası yürütüldü. Dini liderlerin evlerine yönelik bombalı saldırıların faili olarak Musaddık hükümetine yakın olan solcu gruplar gösterildi. ABD ve Ä°ngiltere, karmaÅŸanın giderek arttığı Ä°ran’da ordu içindeki kendine yakın gördüğü yapıları ve sokak olaylarını körükleyen grupları destekledi.Â

ORTA VE GÜNEY AMERİKA’YA DEFALARCA MÜDAHALE ETTİ 

ABD’nin Amerika kıtasında yaptığı son müdahale Venezuela’ya yönelik olsa da Washington’un ‘arka bahçesi’ olarak gördüğü bu bölgeye geçmiÅŸte yaptığı çok sayıda müdahale bulunuyor. Bunlar askeri müdahaleler veya siyasi operasyonlar olarak ayrılıyor. Bunlardan biri de Guatemala’ya yapıldı. 1944’te Guatemala’da ABD yanlısı diktatör Jorge Ubico, demokratik bir ayaklanmayla devrildi. 1954 yılına gelindiÄŸinde, BaÅŸkan Jacobo Arbenz’in art arda yaptığı reformlar ABD’nin dikkatini çekmeye baÅŸladı. Reform dalgası, ABD’li ÅŸirketlerinin çıkarlarını tehdit etmeye baÅŸladığında Washington düğmeye bastı. ABD, kendine yakın bir bölgede sosyalist bir yönetimin varlığını kabul edemezdi. Haziran 1954’te Arbenz, ABD destekli bir darbe sonucu devrildi ve sürgüne gönderildi. Yerine ABD müttefiki general Carlos Castillo Armas geçti ve yabancı yatırımcılara sahip olduÄŸu toprakları ve diÄŸer imtiyazları geri verdi.Â

Amerika kıtasındaki ABD müdahaleleri Guatemala ile sınırlı kalmadı. 1964 yılında ABD’nin desteÄŸiyle Brezilya’da toprak reformu yapan Joao Goulart yönetimi, ordunun desteklenmesi sonucunda darbeyle devrildi. Darbenin ardından General Humberto Castelo Branco, 1985’e kadar Brezilya’yı yöneten askeri diktatörlerin ilki oldu. Bu dönemlerde ABD’nin de desteÄŸiyle Brezilya ekonomisi 1970’lerin baÅŸlarında hızlı bir büyüme yaÅŸadı. Ancak aynı zamanda yüzlerce siyasi muhalifin devlet eliyle öldürüldü ve tahminen 20 bin kiÅŸi iÅŸkenceye maruz kaldı. 2018’de gizliliÄŸi kaldırılan CIA belgelerinde, ABD’nin yaÅŸananlardan haberdar olduÄŸu ortaya çıktı. 

Salvador Allende yönetimi askeri darbe ile devrilmişti

ABD’nin Güney Amerika’da yaptığı en akılda kalıcı müdahalelerden biri 1973 yılında Åžili’de yaÅŸandı. Åžili Devlet BaÅŸkanı Salvador Allende, Kasım 1970’te iktidara geldi ve kısa süre sonra ABD holdinglerinin hakimiyetinde olan ülkenin bakır endüstrisini kamulaÅŸtırdı. Bu, ABD’nin Åžili’ye müdahale etmesi için yeterli bir hamleydi. Allende’nin bu hamlesinin ardından CIA, ilk olarak ülke içindeki seçimlere etki etmek için milyonlarca dolar harcadı. 11 Eylül 1973’te Åžili ordusunda görev alan CIA destekli subaylar Allende’ye karşı bir darbe giriÅŸiminde bulundu. YaÅŸanan olaylarda Allende’nin de içinde bulunduÄŸu baÅŸkanlık sarayı bombalandı. Her ÅŸey sona erdiÄŸinde Allende çatışmalar sırasında hayatını kaybetmiÅŸ ve onun yerine ülkenin başına Åžili 16 yıl demir yumrukla yönetecek olan General Augusto Pinochet geçmiÅŸti.Â

AFGANİSTAN VE IRAK İŞGALLERİ KAOS GETİRDİ 

ABD’nin yakın tarihte yaptığı ve etkileri hâlâ hissedilmeye devam eden müdahalelerin başındaysa Afganistan ve Irak iÅŸgalleri geliyor. El Kaide terör örgütünün 11 Eylül 2001’de ABD’ye düzenlediÄŸi saldırıların ardından, BaÅŸkan George W. Bush, Afganistan’daki Taliban hükümetinden ülkedeki El Kaide kamplarını kapatmasını ve grubun lideri Usame bin Ladin’i ABD’ye iade etmesini talep etti. Taliban, 1979’dan itibaren Sovyetlerin Afganistan’ı iÅŸgaline karşı ABD tarafından silahlandırılmış bir gruptu ve Afganistan’da idareyi ele almış bir gruptu. Ancak ABD BaÅŸkanının talebi reddedilince ABD, Ekim 2001’de ülkeyi iÅŸgal etti. Afganistan’da 2002’den 2014’e kadar Hamid Karzai baÅŸkanlığında geçici bir hükümet kuruldu ve ülkeye ABD ve NATO üyesi ülkelerin askerleri konuÅŸlandı. 

ABD askerlerinin BaÄŸdat’taki Firdevs Meydanında bulunan Saddam Hüseyin heykelini devirmesi Irak iÅŸgalinin sembollerinden biri oldu

ABD iÅŸgalinin ardından Taliban silahlı direniÅŸe geçince Afganistan’daki durum daha da derinleÅŸti ve karmaşık hale geldi. 2020 yılında ABD ile Taliban arasında barış anlaÅŸması imzalandı ve ülkede bulunan yabancı askerler Afganistan’dan çekilmeye baÅŸladı. Yabancı güçlerin çekilmesinin ardından Taliban, ülke içinde kısa sürede tekrar hakimiyet saÄŸladı ve halihazırda iktidarda bulunuyor. Afganistan’ın iÅŸgali, Afganlar olmak üzere çeÅŸitli ülkelerin vatandaÅŸları olan binlerce sivil ve askerin ölümüne sebep oldu.Â