Kalbe ışık saçan lamba

Seray Şahinler –Edebiyatın en prestijli ödüllerinden Booker’da geçen yıl bir ilk yaşandı. Hindistanlı yazar Banu Mushtaq, “Heart Lamp (Kalp Lambası)” kitabıyla ödüle değer görüldü. “Kalp Lambası” hem Kannada (Güney Hindistan’da konuşulan bir dil) dilinden çevrilerek ödüle değer görülen ilk kitap, hem de Booker kazanan ilk öykü seçkisi olarak tarihe geçti.

Jüri, ödül gerekçesinde yazarın kalemini “Toplumun genellikle kenarında kalanların yaşamlarını konu alan bu canlı öyküler, büyük bir duygusal ve ahlaki ağırlık taşıyor” sözleriyle özetledi. 77 yaşındaki avukat, yazar ve kadın hakları savunucusu Mushtaq’ın 12 kısa öyküden oluşan “Kalp Lambası”, Hindistan’ın güneyindeki ataerkil topluluklarda yaşayan Müslüman kadınların hayatlarına odaklanıyor.

Yaşamın tanığı

“Kalp Lambası” geçen hafta Budala Kitap tarafından M. Alparslan Demir’in çevirisiyle Türkçe yayımlandı. Kannada dilinde, 1990 ile 2023 yılları arasında kaleme alınan bu metinler; yazarın kendine has yalın ve zarif üslubuyla harmanladığı aile ve toplum portrelerini okura sunuyor.

Kitapta her satır, Mushtaq’ın her türlü kast ve baskıya karşı durduğu, kadın haklarını yorulmadan savunduğu gazetecilik ve avukatlık yıllarının birer tanığı niteliğinde. Mushtaq’ın hukukçu kimliğinde karşılaştığı davalar, kendi yaşamındaki dönüm noktaları, özel hayatındaki çıkmazlar, toplumsal baskılar hikâyelerine yansıyor. Aile içi şiddet, toplumsal normlar, ev içindeki anlaşmazlıklar her öyküde başka bir hâliyle kendini tekrarlıyor.

“Booker Ödülü benim için bir kadın, bir yazar ve laik bir Müslüman olduğumun tanınması anlamına geliyor” diyen Mushtaq, öykülerde gelin-kaynana çatışmasını, kadınların miras hakkını ve paylaşımını, adil yaşamı layığıyla gömülme hakkını dile getiriyor. Kitaba adını veren “Kalp Lambası” adlı öykü de evinde yaşadığı baskıdan ailesinin yanına giden ve bütün kapılar kendisine kapanan Mehrun’un hikâyesi.

Yazardan Türkiye’ye mesaj

Yazar Banu Mushtaq, kitabın Türkçe çevirisi için özel bir önsöz kaleme aldı. Yazar metinde, şiddet gören, ötelenen kadınlara sarılıyor ve ‘yalnız değilsin’ diyor. “Türkiye tarihi, şiiri, müziği, inanç ve şefkatiyle bana hiçbir zaman uzak gelmedi” diyen yazar “Eğer, ister Konya’da, İstanbul’da, Mardin’de, Ankara’da olsun ister bir sayfiyede; ister sessiz bir evde, ister şehir hayatının gürültüsü içinde tek bir kadın bile bu sayfaları okurken görüldüğünü, güçlendiğini ya da en basit hâliyle iç dünyasında kendisine refakat edildiğini hissederse bu kitap amacına ulaşmış demektir. Şu an kitabı açan Türk okuruna: Dilerim yaktığım bu lamba, içinizde bir yerleri aydınlatır” ifadelerini kullanıyor.

“Kalp Lambası” hem Kannada (Güney Hindistan’da konuşulan bir dil) dilinden çevrilerek ödüle değer görülen ilk kitap, hem de Booker kazanan ilk öykü seçkisi olarak tarihe geçti.