Savaşın ortasında doğan çorap modası! Bacaklarını kalemle boyayıp isyan çıkardılar

Derleyen: Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr- Takvimler 1940 yılını gösteriyordu. Naylon kadın çorabı tam da bu yıllarda piyasaya çıktı. Özellikle ABD’de büyük bir ilgiyle karşılanan naylon çorap, o döneme kadar pahalı ve ulaşılması zor olan ipek çorapların yerini almaya niyetliydi. Hem daha dayanıklı hem de daha ekonomik olması nedeniyle kısa sürede büyük bir talep yarattı. Kadınlar için naylon çorap yalnızca bir giyim ürünü değil; modernleşmenin, şehirli yaşamın ve yeni kadın kimliğinin bir simgesi haline geldi. Ancak bu yükseliş, II. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla kesintiye uğradı. Savaş yıllarında naylon üretimi askeri ihtiyaçlara yönlendirildi. Paraşütler, ipler ve çeşitli askeri ekipmanlarda kullanılan naylon nedeniyle çorap üretimi büyük ölçüde durduruldu. Bu durum, özellikle çoraba alışmış kadınlar arasında büyük bir boşluk yarattı.

SAVAŞ ÇIKINCA ÇORAP PİYASADAN KALKTI

DuPont, naylon çorapların ortaya çıkışında doğrudan belirleyici rol oynayan şirketti. 1930’ların ortalarında DuPont laboratuvarlarında çalışan kimyager Wallace Carothers tarafından geliştirilen naylon, başlangıçta kadın modası için değil, tamamen endüstriyel kullanım amacıyla tasarlanmış sentetik bir elyaf olarak ortaya çıktı. Ancak 1939’da halka tanıtılmasıyla birlikte büyük ilgi gördü ve 1940 yılında piyasaya sürülen naylon çoraplar kısa sürede ipek çorapların yerini almaya başlayan devrim niteliğinde bir ürün haline geldi. Fakat II. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla birlikte DuPont, naylon üretimini askeri ihtiyaçlara yönlendirdi ve bu malzeme paraşüt, ip ve çeşitli askeri ekipmanların üretiminde kullanılmaya başlandı. Bu durum, sivil piyasada özellikle kadınların yoğun talep gösterdiği naylon çorapların neredeyse tamamen ortadan kalkmasına yol açtı.

NAYLONU BULAMAYINCA KALEMLE ÇİZDİLER

Yaratıcı çözümler geliştiren kadınlar bacaklarına fondöten ve kalemle ‘arka dikiş çizgisi’ çizerek çorap giymiş gibi görünmeye çalıştılar. Bu durum, dönemin hem modaya olan bağlılığını hem de savaş koşullarının gündelik yaşam üzerindeki etkisini çarpıcı biçimde ortaya koydu. Savaşın sona ermesiyle birlikte naylon çoraplar yeniden piyasaya çıktı. Ancak bu dönüş, beklenenden çok daha büyük bir toplumsal tepkiyi beraberinde getirdi.

1945 ve 1946 yılları arasında, özellikle ABD’de yaşanan arz sıkıntısı nedeniyle mağazalarda ciddi bir kıtlık oluştu. Bu sürece ‘Nylon Riot (Naylon İsyanları)’ adı verildi. Sınırlı sayıda üretilen çoraplar satışa sunulduğunda, kadınlar mağazaların önünde uzun kuyruklar oluşturdu. Bazı şehirlerde kontrolsüz kalabalıklar nedeniyle izdihamlar yaşandı, mağaza kapılarında tartışmalar ve arbedeler çıktı. Gazeteler bu görüntüleri ‘moda için ayaklanan kalabalıklar’ başlıklarıyla duyurdu.

‘Nylon Riot’, aslında yalnızca bir tüketim krizi değil, savaş sonrası dönemin bastırılmış arzularının da bir yansımasıydı. Uzmanlara göre bu olay, modern tüketim kültürünün doğuş anlarından biri olarak kabul ediliyor. Kadınlar için naylon çorap, yeniden erişilebilir hale gelen bir moda ürünü olmanın ötesinde, savaşın yokluk yıllarına karşı bir geri kazanım sembolü haline gelmişti. 1950’lerden itibaren üretimin artması ve yeni sentetik liflerin geliştirilmesiyle çoraplar günlük yaşamın standart parçası haline geldi. Ancak Naylon İsyan’ının bıraktığı iz, tüketim toplumunun nasıl bir talep patlamasıyla şekillendiğini gösteren tarihi bir örnek olarak hafızalarda kaldı.