Şifa niyetine öyküler

Seray Şahinler – Sinem Us, “Eczanedeki Kırmızı Dolap” adlı kitabında, ruha şifa olan sanatın, eczacılıkla kesiştiği öykülerini buluşturuyor. Tarihsel anekdotlar ve görseller eşliğinde, ruha ilaç gibi gelecek öyküler var kitapta. 

Öner Ciravoğlu ve Melih Yıldız’ın yayıma hazırladığı kitap, ilaç biliminin bu topraklardaki geçmişine bakarak açılıyor. Osmanlı’daki ilk eczacıların gayrimüslim olduğunu, Müslüman Türkler’in ise daha çok aktarlıkla uğraştığını hatırlatıyor Us. ‘Kırmızı dolap’ta eczacılık tarihinden ilginç notlar var. Eczacılarımızın kendi adlarını verdiği ilaçlar örneğin… Asprinin muadilini üreten Eczacı Ömer Kenan, “Assipine Kenan” adıyla tarihe geçiyor. 1925’te Beyoğlu’nda eczane açan ‘Nevrozin Celal’ kendi ürettiği ağrı kesicileriyle çok popüler oluyor.

Prospektüsteki şiirler

Kitabın ilerleyen bölümlerinde sanat tarihinden çok sevdiğimiz isimlerin ilaçla ve eczacılıkla yolunun kesiştiği öyküler var. Joseph Haydn’ın “Eczacı” operasındaki Türkler, eczacı arkadaşını resmeden Salvador Dali, meşhur Fazilet Eczanesi ile Haldun Taner, Romeo’ya zehir satan eczacı gravürü, sinema tarihinde Lumiere Kardeşler’in filminde görülen ilk eczane Perry’s Pharmacy, İstanbul Eczacı Odası’nın ilk ekibi, Hitit Uygarlığı’ndaki eczanelerden kesitler, Ali Poyrazoğlu’nun dedesi Ali Haydar Bey’in hastaları güldüren hayat öyküsü kitapta yer buluyor.

Garip şiirinin mimarlarından Melih Cevdet Anday’ın dedesi Mirliva Mehmet Raşit Paşa da yine Osmanlı’nın ilk eczacı paşası olarak tarihe geçiyor. Yine edebiyatımızın nahif ismi Behçet Necatigil’in şiirinde ilaç prospektüslerinin ilginç bir yeri var. Çocukluğu yoksulluk ve hastalıklarla geçen, bir dönem verem tedavisi gören Necatigil şiirlerini ilaç tanıtım kâğıtlarının arka yüzüne yazmış. Cemal Süreya’nın “Nereye mi yazardı dizelerini, ilaç kutularının üzerine yazardı” sözlerinin peşine düşen Sinem Us, bu kâğıtlara da ulaşarak kitabında paylaşmış. Necatigil’in hastalıkla geçen ilk dönemi şiirlerinde ve tiyatro metinlerinde de yer buluyor.

Van Gogh’un ilaç dolabı

Sinem Us kitapta sadece Türk edebiyatından değil dünya sanatından isimlerin de ilaçla ilişkisini araştırıyor. Ünlü ressam Van Gogh’un 1889-1890 yılları arasında kaldığı Saint-Paul-de-Mausole Akıl Hastanesi’ne giden yazar, o yıllarda kullanılan ilaçları inceliyor. Hastanenin açık yeşil renge boyalı eczanenin ahşap dolabındaki şişelerde kullanılan ilaçların uzun bir listesini kaydediyor yazar. 19. YY sonlarında psikiyatr tedavisinde ağırlıklı kinin sülfat, afyon, esrar, fosfor, gümüş nitrat gibi malzemeler kullanılmış. Yüksek ihtimalle Van Gogh da bu ilaçları alan hastalar arasında. Yine resim tarihinden Rembrant van Rijn’in yakın arkadaşı Eczacı Abraham Frenchen’i resmettiği gravürü, Paul Cezanne’in “La Vase Blue” tablosunun arkasına gizlenen ilaç kavanozu, Avni Lifij’in ilaç şişeli, kitaplı, kurukafalı tablosu da resim tarihinden çıkarak bugüne şifa gibi öyküler sunuyor.