Bir tabak gazlı yiyecekle besleniyorlar! ‘Gaz salatası’ zayıflatıyor mu bağırsakları mı zorluyor?

Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr-ÂSon zamanlarda TikTok’ta hızla yayılan ‘fart salad’ (gaz yapan salata) trendi, sindirimi hızlandırdığı ve kilo vermeye yardımcı olduÄŸu iddiasıyla dikkat çekiyor. Trendin çıkış noktası; lahana, soÄŸan, makarna, peynir ve salam gibi malzemelerin bir araya getirilmesiyle oluÅŸturulan yüksek lifli bir salata elde etmek. Bu tür içeriklerde amaç, lif alımını artırarak bağırsak hareketlerini desteklemek ve sindirim sistemini daha aktif hale getirmek olarak gösteriliyor. Uzmanlara göre lif açısından zengin besinler bağırsak saÄŸlığı için oldukça önemli ve birçok kiÅŸinin günlük önerilen lif miktarını karşılayamadığı biliniyor. Ancak bu trendde önerildiÄŸi gibi lifli gıdaların bir anda ve yüksek miktarda tüketilmesi, ÅŸiÅŸkinlik, gaz ve karın aÄŸrısı gibi sindirim problemlerine yol açabilir.  Ayrıca iÅŸlenmiÅŸ et ürünleri, peynir ve hazır soslar yüksek kalori ve doymuÅŸ yaÄŸ içeriÄŸi nedeniyle beslenme kalitesini düşürebilir. Tariflerde yer alan iÅŸlenmiÅŸ et ürünleri, peynir ve hazır sosların yüksek kalori, tuz ve doymuÅŸ yaÄŸ içeriÄŸi nedeniyle saÄŸlıklı bir seçenek olmaktan uzaklaÅŸabileceÄŸi ifade ediliyor. Uzmanlar, bu tür trendlerin tamamen zararlı olmadığını ancak daha dengeli uygulanması gerektiÄŸini vurguluyor. Lif tüketiminin kademeli olarak artırılması, iÅŸlenmiÅŸ gıdalar yerine baklagiller, tam tahıllar ve taze sebzelerin tercih edilmesi öneriliyor. Aynı zamanda saÄŸlıklı yaÄŸ kaynaklarının kullanılması da daha dengeli bir beslenme için önemli görülüyor. Sonuç olarak, ‘fart salad’ trendi lif tüketiminin önemine dikkat çekse de, bilinçsiz ve aşırı uygulandığında beklenen faydadan çok zarar getirebileceÄŸi belirtiliyor. Peki uzmanlar ‘fart salad’ akımına ne diyor?

GAZ YAPAN SALATA ZÄ°RVEYE TIRMANDI!

Hızla popülerleÅŸen ‘gaz yapan salata’ akımını anlamak için, ilk önce bu trendin temelini oluÅŸturan ‘fibermaxing’ kavramına bakmak gerekir. Bu yaklaşım, günlük beslenmede lif alımını bilinçli olarak artırmayı hedefliyor ve tam tahıllar, baklagiller, sebze-meyveler ile kuruyemiÅŸ ve tohumların tüketimini teÅŸvik ediyor. Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Yusuf Ziya Erzin bu yaklaşımın herkes için uygun olmadığının altını çizerek açıklamalarına baÅŸladı. Prof. Dr. Erzin, “Lifin çözünür mü yoksa çözünmez mi olduÄŸu, fermente olabilen veya olmayan türleri, alım hızı sonuçları oldukça etkiler. Buna göre bazı durumlarda yüksek lif özellikle tek öğünde çok lif oldukça riskli olabilir. Ä°nflamatuvar Bağırsak Hastalıkları’nda tıkanıklık bulguları olan hastalarda ‘düşük fiber yükü’ yaklaşımların klinikte sık kullanıldığı; kanıt sınırlı olsa da obstrüksiyon riski nedeniyle lif kısıtının pratikte gündeme geldiÄŸi ECCO konsensüslerinde vurgulanır” dedi. Mide boÅŸalımında güçlük olan Gastroparezi hastalarında lif alımında artışın mide boÅŸalmasını yavaÅŸlatabileceÄŸi ve bezoar (sindirilmemiÅŸ-taÅŸlaÅŸmış artık) riskini artırabileceÄŸini de hatırlattı.

ŞİŞKİNLİK, KRAMP VE İSHAL YAPABİLİR

Öte yandan ‘fart salad’ kavramını deÄŸerlendiren Gastroenteroloji Uzmanı Uzm. Dr. Atilla Akpınar, “Fart salad gibi trendler, genellikle baklagil, çiÄŸ sebze, soÄŸan, sarımsak, lahana türevleri gibi fermente olabilen karbonhidrat ve lif içeriÄŸi yüksek bileÅŸenlere dayanır. Bu tip tarifler bir yandan insanları sebze-baklagile yönlendirdiÄŸi için beslenme kalitesini artırabilir. DiÄŸer yandan tek öğünde lif yüklemesi ve yüksek fermente olabilen içerik nedeniyle gaz, ÅŸiÅŸkinlik, kramp, ishal gibi ÅŸikayetleri tetikleyebilir. Bu nedenle herkese iyi gelir diye genellenmesi doÄŸru deÄŸildir. Lif fermantasyonu sonucu kısa zincirli yaÄŸ asitleri ve gaz üretimi fizyolojik bir süreçtir ancak bunlara baÄŸlı semptom oluÅŸturma eÅŸiÄŸi kiÅŸiden kiÅŸiye deÄŸiÅŸir” diyerek açıklamalarına devam etti. Uzm. Dr. Akpınar, sosyal medyadaki bu trendin pozitif kısmının diyetteki bitkisel çeÅŸitliliÄŸi artırması olarak görünse de doz ve hız kontrolünün önemi çoÄŸunlukla atlanmaması gerektiÄŸini iletti.

Bu tip beslenme modellerinin ardından oluşabilecek sağlık sorunlarından bir tanesi de aşırı şişkinlik ve gaz. Prof. Dr. Erzin, gaz ve şişkinliğin çoğu zaman kendini sınırlayıcı olup, diyet ve yaşam tarzıyla ilişkilendirildiğini ve hangi durumlarda alarma geçilmesi gerektiğini şu şekilde listeledi:

– Kanlı dışkı, demir eksikliÄŸi anemisi şüphesi,
– Ä°stemsiz kilo kaybı, iÅŸtahsızlık,
– Gece uyandıran semptomlar (özellikle ishal ve karın aÄŸrısı),
– Dirençli kusma, oral alım bozukluÄŸu, belirgin dehidratasyon,
– AteÅŸ, belirgin sistemik inflamasyon bulguları,
– Yeni baÅŸlangıç ve ileri yaÅŸ (özellikle >50 gibi) veya güçlü aile öyküsü (kolorektal kanser, Ä°BH gibi)Â

Bu gibi bulguların olmadığı ve İBS gibi fonksiyonel tablolar için semptomların lifle ilişkisini gözlemleyerek lif türünü ayarlamayı öneren kılavuzlar mevcuttur.

Açıklamalarına lifli gıdaların tüketilmesinin ardından mikrobiyata da yaÅŸanabilecek deÄŸiÅŸimleri anlatarak sonlandıran Prof. Dr. Erzin ÅŸu ifadeleri kullandı: “Lif, sindirilemeyen karbonhidratlar olarak kolona ulaşır ve burada mikrobiyota tarafından fermente edilerek kısa zincirli yap asitlerinin (asetat, propiyonat, bütirat) üretimini artırır; bunlar kolonik epitel (kalın bağırsağın (kolon) iç yüzeyini kaplayan, mukoza adı verilen en iç tabakayı oluÅŸturan özel bir epitel doku türü) için enerji kaynağıdır ve bariyer-immün yanıt (bağışıklık) üzerinde etkileri vardır. Aynı fermantasyon sırasında hidrojen, COâ‚‚, metan gibi gazlar oluÅŸur ki bu da özellikle baÅŸlangıçta ÅŸiÅŸkinlik ve guruldama artışı olarak hissedilebilir.Daha sonra mikrobiyota ekolojik olarak uyumlanır yani lif parçalayan türler nispeten avantaj kazanır, bakteriler arası cross-feeding (birinin ara ürününü diÄŸerinin kullanması) artar ve bazı kiÅŸilerde semptomlar zamanla hafifleyebilir. Ancak bu adaptasyon herkeste aynı olmaz, baÅŸlangıç mikrobiyota yapısı, bağırsak motilitesi ve özellikle Ä°BS’deki visseral hipersensitivite bu toleransı belirler. Bu yüzden pratikte lif artışı kademeli yapılmalı ve gün içine yayılmalıdır.”